Jak używanie smartphonów wpływa na psychikę dziecka?
• Czy częste i długie korzystanie z telefonów komórkowych poprawia czy pogarsza pamięć dziecka?
• Czy faktycznie smartfon przeszkadza w nauce?
Czy smartphone przeszkadza w nauce?
Smartfon stał się nieodłącznym elementem naszego życia. Korzystamy z niego do pracy, nauki, kontaktu z bliskimi czy rozrywki. Trudno dziś wyobrazić sobie codzienne funkcjonowanie bez telefonu komórkowego i nie ma w tym nic złego. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy korzystamy z niego zbyt długo, a szczególnie gdy dotyczy to dzieci i młodzieży.
Młody mózg nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. Wciąż uczy się koncentracji, samokontroli, radzenia sobie z emocjami czy planowania swoich działań. Nadmiar bodźców dostarczanych przez smartfony może zaburzać rozwój tych umiejętności. Właśnie dlatego naukowcy coraz częściej sprawdzają, jak telefon wpływa na mózg oraz jakie mogą być długofalowe konsekwencje jego nadmiernego używania.
Warto jednak podkreślić, że problemem nie jest samo posiadanie telefonu. Smartfony są dziś elementem naszej codzienności i trudno całkowicie z nich zrezygnować. Badania pokazują natomiast, że ogromne znaczenie ma czas korzystania z urządzenia oraz sposób, w jaki z niego korzystamy. To właśnie nadmierne używanie telefonu może negatywnie wpływać na pamięć, koncentrację, emocje oraz motywację do nauki.
Wpływ telefonu na mózg – co pokazują badania?
Naukowcy z różnych ośrodków badawczych od lat analizują wpływ telefonu na mózg dzieci i młodzieży. W swoich badaniach zwracają uwagę przede wszystkim na osoby korzystające ze smartfonów przez wiele godzin dziennie. Wyniki są dość jednoznaczne – zbyt długi czas spędzany przed ekranem może pogarszać jakość snu, utrudniać koncentrację, obniżać samokontrolę oraz zwiększać ryzyko problemów emocjonalnych.
Jednym z najczęściej przywoływanych opracowań jest przegląd badań przygotowany przez naukowców z Karolinska Institutet. Wynika z niego, że osoby uzależnione od smartfonów znacznie częściej mają problemy ze snem oraz są bardziej narażone na występowanie stanów lękowych i depresyjnych. Badacze zwracają również uwagę na zwiększone ryzyko prób samobójczych wśród młodzieży nadmiernie korzystającej z telefonów.
Wpływ telefonu komórkowego na mózg dziecka – dlaczego sen jest tak ważny?
Jednym z pierwszych obszarów, na które oddziałuje nadmierne korzystanie z telefonu, jest sen. Wiele dzieci i nastolatków zabiera smartfon do łóżka, przeglądając media społecznościowe, oglądając krótkie filmy lub odpisując na wiadomości jeszcze tuż przed zaśnięciem.
To nie tylko wydłuża czas zasypiania. Ekran telefonu emituje światło, które ogranicza wydzielanie melatoniny – hormonu odpowiedzialnego za prawidłowy rytm dobowy. W efekcie mózg otrzymuje sygnał, że nadal powinien pozostawać aktywny, mimo że organizm potrzebuje odpoczynku.
Niedobór snu bardzo szybko przekłada się na codzienne funkcjonowanie dziecka. Pojawiają się trudności z koncentracją, większa drażliwość, problemy z zapamiętywaniem nowych informacji oraz spadek motywacji do nauki. To właśnie dlatego wpływ telefonu komórkowego na mózg dziecka jest znacznie większy niż w przypadku osób dorosłych. Młody organizm potrzebuje odpowiedniej ilości snu, aby mózg mógł prawidłowo się rozwijać i utrwalać zdobywaną każdego dnia wiedzę.
Wpływ telefonu na rozwój dziecka – trzy umiejętności, które mogą słabnąć
Bardzo interesujące wyniki przyniosły również badania przeprowadzone na Uniwersytecie Georgia. Naukowcy porównali dwie grupy młodzieży – jedną korzystającą ze smartfona maksymalnie godzinę dziennie oraz drugą spędzającą z telefonem nawet sześć–siedem godzin każdego dnia. Różnice okazały się wyraźne. Dłuższy czas korzystania z telefonu wiązał się z pogorszeniem trzech niezwykle ważnych umiejętności:
- ciekawości poznawczej
- samokontroli
- stabilności emocjonalnej
Jak telefon wpływa na mózg podczas nauki?
Kolejne badanie, przeprowadzone na studentach Ohio University, pokazało, że obecność telefonu może obniżać efektywność nauki nawet wtedy, gdy nie korzystamy z niego przez cały czas.
Naukowcy podzielili studentów na dwie grupy. Jedna mogła używać smartfonów podczas wykładów, druga była ich pozbawiona. Po zakończeniu zajęć wszyscy uczestnicy przystąpili do egzaminu.
Wyniki okazały się zaskakujące. Studenci, którzy mieli dostęp do telefonu, osiągnęli wyraźnie gorsze rezultaty niż osoby uczące się bez dodatkowych rozpraszaczy. Pokazuje to, że już sama obecność smartfona może utrudniać koncentrację oraz przetwarzanie nowych informacji.
To ważny wniosek zarówno dla uczniów, jak i dorosłych. Jeżeli chcemy skutecznie się uczyć, warto odłożyć telefon poza zasięg wzroku, wyciszyć powiadomienia lub włączyć tryb samolotowy. Dzięki temu mózg może w pełni skupić się na wykonywanym zadaniu, zamiast nieustannie oczekiwać kolejnego bodźca.
Jak ograniczyć negatywne skutki korzystania z telefonu komórkowego?
Całkowite wyeliminowanie smartfonów z życia dzieci nie jest dziś ani łatwe, ani konieczne. Telefon często służy do kontaktu z rodzicami, nauki czy rozwijania zainteresowań. Najważniejsze jest jednak to, aby korzystać z niego świadomie i zachować odpowiednie proporcje.
Jeżeli chcemy ograniczyć negatywne skutki korzystania z telefonu komórkowego, warto wprowadzić kilka prostych zasad.
Przede wszystkim dobrze jest ustalić jasne limity czasu korzystania z telefonu. Dzieci nie potrafią jeszcze samodzielnie ocenić, ile czasu przed ekranem jest dla nich odpowiednie. To rodzice powinni stopniowo uczyć je zdrowych nawyków związanych z technologią.
Drugą ważną zasadą jest rezygnacja z telefonu na godzinę lub dwie przed snem. Dzięki temu mózg ma czas na wyciszenie, a organizm może rozpocząć naturalny proces przygotowania do odpoczynku. Dobry sen jest jednym z najważniejszych elementów wpływających na pamięć, koncentrację oraz rozwój dziecka.
Warto również zadbać o to, aby telefon nie towarzyszył dziecku podczas odrabiania lekcji. Każde powiadomienie czy krótka wiadomość odciąga uwagę od wykonywanego zadania. Nawet jeśli rozproszenie trwa tylko kilka sekund, mózg potrzebuje później czasu, aby ponownie skupić się na nauce.
Dobrym rozwiązaniem jest także zachęcanie dzieci do aktywności, które angażują mózg w inny sposób. Czytanie książek, gry planszowe, sport, rozwijanie pasji czy trening pamięci pomagają ćwiczyć koncentrację, samokontrolę oraz wytrwałość. Są to umiejętności, których nie zastąpi nawet najbardziej nowoczesna technologia.
Czy szkodliwość telefonów komórkowych dla dzieci oznacza, że należy całkowicie z nich zrezygnować?
Wielu rodziców, słysząc o wynikach badań, zaczyna zastanawiać się, czy najlepszym rozwiązaniem byłoby całkowite odebranie dziecku telefonu. Nie jest to jednak konieczne.
Badania nie pokazują, że sam smartfon jest szkodliwy. Wskazują natomiast, że problemem jest jego nadmierne używanie oraz zastępowanie nim innych aktywności ważnych dla rozwoju młodego człowieka.
Dlatego zamiast całkowicie eliminować telefon z życia dziecka, znacznie lepiej nauczyć je korzystania z niego w rozsądny sposób. Odpowiednie limity czasu, wspólne ustalanie zasad oraz pokazywanie ciekawych alternatyw sprawiają, że telefon staje się narzędziem, a nie centrum codziennego życia.
Podsumowanie
Badania naukowe pokazują, że szkodliwość telefonów komórkowych nie wynika z samego faktu ich posiadania, lecz przede wszystkim z nadmiernego czasu spędzanego przed ekranem. Zbyt długie korzystanie ze smartfona może pogarszać jakość snu, osłabiać koncentrację, zmniejszać samokontrolę oraz utrudniać radzenie sobie z emocjami.
Jednocześnie warto pamiętać, że telefon jest dziś naturalnym elementem naszej codzienności. Kluczowe znaczenie ma więc nie całkowita rezygnacja z technologii, ale nauczenie dzieci świadomego i odpowiedzialnego korzystania z niej. Im więcej czasu młody człowiek poświęca na rozwijanie swoich zainteresowań, aktywność fizyczną, kontakt z innymi ludźmi oraz świadomą naukę, tym mniejsze ryzyko, że smartfon zacznie negatywnie wpływać na jego rozwój.
Przeczytaj czego dokładnie dowiesz się z 73 odcinka Trenerów Umysłu:
0:00 Wstęp
1:56 Smartfony – element kultury
3:10 Telefon komórkowy a sen
5:33 Telefon komórkowy a psychika dzieci
6:47 Skutki korzystana ze smartphona
11:18 Czas ze smartphonem
Tu możesz obejrzeć odcinek:
Tutaj możesz posłuchać podcastu na Spotify:
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Nadmierne korzystanie ze smartfona może pogarszać jakość snu, utrudniać koncentrację, osłabiać samokontrolę oraz zwiększać ryzyko problemów emocjonalnych. Szczególnie narażone są dzieci i młodzież, których mózg nadal intensywnie się rozwija.
Tak. Badania prowadzone przez naukowców z różnych ośrodków wskazują, że wielogodzinne korzystanie ze smartfonów może negatywnie wpływać na sen, koncentrację, samokontrolę oraz dobrostan psychiczny dzieci i młodzieży.
Warto ustalić limity czasu korzystania z telefonu, zrezygnować z używania go przed snem, odkładać go podczas nauki oraz zachęcać dziecko do aktywności rozwijających pamięć, koncentrację i zainteresowania.
Nie. Smartfon może być wartościowym narzędziem do nauki, komunikacji i rozwijania zainteresowań. Problem pojawia się wtedy, gdy korzystanie z niego staje się zbyt intensywne i zaczyna zastępować sen, aktywność fizyczną, naukę czy kontakty z innymi ludźmi.
Wieczorne korzystanie ze smartfona może utrudniać zasypianie i pogarszać jakość snu. Niedobór snu przekłada się natomiast na gorszą koncentrację, problemy z zapamiętywaniem oraz większą drażliwość w ciągu dnia.
Tak. Badania pokazują, że nawet telefon leżący obok podczas nauki może rozpraszać uwagę i utrudniać pełne skupienie się na wykonywanym zadaniu. Dlatego najlepiej odłożyć go poza zasięg wzroku lub wyciszyć powiadomienia.
Nie ma jednej uniwersalnej liczby odpowiedniej dla każdego dziecka. Ważniejsze od samego czasu jest to, aby korzystanie z telefonu nie odbywało się kosztem snu, aktywności fizycznej, nauki, kontaktów z rodziną czy rozwijania zainteresowań.
Niepokojącymi sygnałami mogą być trudności z odłożeniem telefonu, pogorszenie wyników w nauce, problemy z koncentracją, rozdrażnienie po ograniczeniu dostępu do urządzenia, zaniedbywanie obowiązków lub rezygnacja z wcześniejszych zainteresowań.
Najlepsze efekty daje wspólne ustalenie zasad oraz proponowanie atrakcyjnych alternatyw, takich jak sport, gry planszowe, czytanie książek czy wspólne spędzanie czasu. Warto również dawać dobry przykład własnym zachowaniem.
Nie zawsze. Współcześnie smartfony są ważnym narzędziem komunikacji i nauki. Zamiast całkowicie eliminować telefon z życia dziecka, lepiej nauczyć je odpowiedzialnego korzystania z technologii oraz zachowania zdrowych proporcji między czasem przed ekranem a innymi aktywnościami.
Źródła:
- Thomée S. (2018). Mobile Phone Use and Mental Health. A Review of the Research That Takes a Psychological Perspective on Exposure – przegląd badań dotyczących wpływu korzystania ze smartfonów na zdrowie psychiczne, sen i funkcjonowanie poznawcze.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6449671/ - George M. J. i wsp. (2018). Too Much of a Good Thing: Underestimating the Impact of Mobile Phone Use on Well-Being – badanie dotyczące wpływu intensywnego korzystania ze smartfonów na dobrostan psychiczny młodzieży.
https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037/emo0000403 - Twenge J. M. i wsp. (2018). Increases in Depressive Symptoms, Suicide-Related Outcomes, and Suicide Rates Among U.S. Adolescents… – analiza związku między czasem spędzanym przed ekranami a zdrowiem psychicznym młodzieży.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6214874/ - Yang J. i wsp. (2019). Association Between Problematic Smartphone Use and Sleep Quality, Depression, and Anxiety: A Systematic Review and Meta-analysis – metaanaliza badań dotyczących związku problematycznego korzystania ze smartfonów z jakością snu, depresją i lękiem.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30859387/ - Przybylski A. K., Weinstein N. (2019). Digital Screen Time Limits and Young Children’s Psychological Well-Being – badanie dotyczące wpływu czasu ekranowego na dobrostan psychiczny dzieci i młodzieży.
https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0265407519836170
Jeśli chcesz dowiadywać się jako pierwszy o nowych odcinkach, zasubskrybuj nasz kanał Trenerzy Umysłu na YT by żaden Ci nie umknął! Nowe odcinki będą pojawiały się w każdy czwartek o godz. 17:00! Zapraszamy do oglądania, lajkowania i udostępniania swoim znajomym!